Aktuelno

POD LUPOM


28.02.2017.

Građevinski proizvodi – na putu ka EU

Uvod

Put Srbije ka pridruživanju Evropskoj uniji podrazumeva, pored mnogih drugih reformskih procedura, pripremu za prilike i zahteve konkurentnog zajedničkog tržišta. Ovo zahteva veliku posvećenost kvalitetu proizvoda i usluga. Uspostavljanje nacionalnog sistema infrastrukture kvaliteta ima višestruki cilj:

  1. predstavlja preduslov slobodnog protoka roba i otklanjanja tehničkih barijera u trgovini
  2. glavni je pokazatelj plasiranja bezbednog proizvoda na tržište
  3. predstavlja strukturu koja ima direktan uticaj na inovacije i konkurentnost
  4. preduslov je za pristup međunarodnim tržištima
  5. pokazatelj je mere u kojoj su potrošači zaštićeni (zdravlje, bezbednost, zaštita životne sredine)
  6. podrška je ekonomskom razvoju uopšte

Ocenjivanje usaglašenosti, kao jedan od glavnih elemenata nacionalne infrastrukture kvaliteta, podrazumeva proveru da li proizvodi, usluge, materijali, sistemi i kadrovi odgovaraju zahtevima standarda, propisa i drugih specifikacija. Na ovaj način, ocena usaglašenosti koristi proizvođačima, pružaocima usluga, korisnicima, zdravlju i bezbednosti potrošača i regulatornim telima.

Osim toga, usaglašenost sa evropskim standardima stvara poverenje i olakšava pristup evropskim tržištima.

Građevinarstvo kao kompleksna delatnost podrazumeva usluge i procese (od projektovanja do izvođenja), kao i ugradnju gotovih proizvoda, pri čemu je završni rezultat proizvod koji u svakom pogledu treba da zadovolji projektovan kvalitet, sigurnost, kao i zahteve krajnjeg korisnika. Uslovljeno je zaštitom životne sredine, bitan je faktor održivog razvoja i neizostavno je procesno povezano sa drugim delatnostima (elektrotehnikom, mašinstvom, tehnologijom, saobraćajem i dr.). Strateški, građevinarstvo je jedna od najvažnijih privrednih grana, jer obezbeđuje objekte i infrastrukturu za sve ostale privredne i socijalne kategorije.

U cilju usklađivanja domaćeg zakonodavstva sa pravnim tekovinama EU, Ministarstvo građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture (MGSI) u okviru svojih nadležnosti na sprovođenju Nacionalnog programa za usvajanje pravnih tekovina EU (2013-2016), treba da realizuje i prenošenje (transponovanje) Uredbe o građevinskim proizvodima (Regulation (EU) No 305/2011 – CPR) u pravni sistem Republike Srbije. Imajući u vidu da Uredba utvrđuje harmonizovane uslove za plasman na tržište blizu 40 familija građevinskih proizvoda, njen značaj za industriju građevinskih proizvoda Republike Srbije, za investitore, projektante, izvođače, tela za ocenjivanje usaglašenosti i nadzorne organe, je ogroman. Više o nacionalnoj Uredbi.

Legislativa u oblasti građevinskih proizvoda

Razvoj legislative EU u oblasti građevinarstva je permanentan proces, a instrumenti ostvarivanja politike kvaliteta u ovoj oblasti su veoma složeni i u određenoj meri različiti u odnosu na druge.

Uredbom (EU) se utvrđuju harmonizovani uslovi za plasman na tržište građevinskih proizvoda i zahtevi koje konstrukcija, materijali i gotovi proizvodi koji se ugrađuju u nju, moraju da ispune da bi bili podobni za upotrebu. Uredba se primarno bavi osnovnim zahtevima za objekte (zahtevi koje objekat treba da zadovolji tokom ekonomski prihvatljivog veka upotrebe) i bitnim karakteristikama građevinskih proizvoda. Osnovni zahtevi za objekte svrstani su u 7 kategorija:

Osnovni zahtevi za objekte

1. Mehanička otpornost i stabilnost. Objekti moraju biti projektovani i izvedeni tako da opterećenja koja na njih deluju tokom izgradnje i upotrebe ne dovode do:

  • rušenja čitavog objekta ili nekog njegovog dela
  • deformacija većih od dopuštenih
  • oštećenja drugih delova objekta, instalacija ili instalirane opreme kao rezultat velikih deformacija noseće konstrukcije
  • oštećenja usled događaja u obimu koji je nesrazmeran izvornom uzroku

2. Bezbednost u slučaju požara. Objekti moraju biti projektovani i izvedeni na takav način da u slučaju izbijanja požara:

  • nosivost konstrukcije može biti očuvana tokom određenog perioda
  • nastajanje i širenje požara i dima u objektu bude ograničeno
  • širenje požara na susedne objekte bude ograničeno
  • korisnici mogu da napuste objekte ili mogu biti spaseni na drugi način
  • uzeta je u obzir bezbednost spasilačkih timova

3. Higijena, zdravlje i životna sredina. Objekti moraju biti projektovani i izvedeni tako da, tokom svog životnog ciklusa, ne predstavljaju pretnju po higijenu ili zdravlje i bezbednost radnika, korisnika ili suseda, niti imaju prekomerno veliki uticaj, tokom svog čitavog životnog ciklusa, na kvalitet životne sredine ili na klimu tokom izgradnje, upotrebe i rušenja, a naročito kao rezultat sledećeg:

  • emisije opasnih materija, isparljivih organskih jedinjenja, gasova s efektom staklene bašte ili opasnih čestica u unutrašnji ili spoljašnji vazduh
  • ispuštanja opasnih materija u podzemne vode, morske vode, površinske vode ili tlo
  • ispuštanja opasnih materija u vodu za piće ili materija koje imaju neki drugi negativan uticaj na vodu za piće
  • neispravnog otpuštanja otpadnih voda, emisije dimnih gasova ili neispravnog odlaganja čvrstog ili tečnog otpada
  • vlage u delovima objekta ili na površinama u objektu

4. Bezbednost i pristupačnost prilikom upotrebe. Objekti moraju biti projektovani i izvedeni tako da ne predstavljaju neprihvatljive rizike od nezgoda ili oštećenja tokom upotrebe ili funkcionisanja kao što su klizanje, padanje, sudar, opekotine, električni udar, povrede od eksplozije i provale.

Objekti moraju biti projektovani i izvedeni uzimajući naročito u obzir pristupačnost i upotrebu za osobe sa invaliditetom.

5. Zaštita od buke. Objekti moraju biti projektovani i izvedeni na takav način da se buka koju opažaju korisnici ili ljudi u blizini održava na nivou na kome nije ugroženo njihovo zdravlje i pri kojoj mogu da spavaju, da se odmaraju i rade pod zadovoljavajućim uslovima.

6. Ušteda energije i zadržavanje toplote. Objekti i njihove instalacije za grejanje, hlađenje, osvetljenje i ventilaciju moraju biti projektovani i izvedeni tako da količina energije koju zahtevaju tokom korišćenja bude niska, kada se uzmu u obzir korisnici i klimatski uslovi lokacije.

Objekti takođe moraju biti energetski efikasni, uz korišćenje što je moguće manje energije tokom izgradnje i rušenja.

7. Održivo korišćenje prirodnih resursa. Objekti moraju biti projektovani, izvedeni i srušeni na takav način da je upotreba prirodnih resursa održiva, a naročito da se obezbedi sledeće:

  • ponovna upotreba ili mogućnost reciklaže objekata, njegovih materijala i delova nakon rušenja
  • trajnost objekta
  • korišćenje sirovina i sekundarnih materijala u objektu, koji su pogodni za životnu sredinu

Sa ciljem da obezbedi određeni stepen sigurnosti objekata i građenja u svim zemljama EEA, kao i rušenje tehničkih barijera u trgovini građevinskim proizvodima između zemalja članica u okviru EEA, Uredbom je predviđeno:

  1. Uspostavljanje sistema harmonizovanih tehničkih specifikacija
  2. Uspostavljanje sistema ocenjivanja i verifikacije stalnosti performansi (AVCP) za svaku familiju proizvoda
  3. Definisanja okvira rada notifikovanih tela
  4. Definisanje CE označavanja proizvoda

Harmonizovane tehničke specifikacije za građevinske proizvode utvrđene Uredbom o građevinskim proizvodima (CPR), čine:

  • harmonizovani evropski standardi za proizvod (hENs) ustanovljeni od strane CEN/CENELEC
  • evropska dokumenta za ocenjivanje (EADs), pripremljena od strane Evropske organizacije za tehničke ocene (EOTA) u svrhu izdavanja evropske tehničke ocene (ETA) za proizvode koji nisu obuhvaćeni harmonizovanim standardima

Harmonizovani evropski standard za proizvod utvrđuje fabričku kontrolu proizvodnje koja uzima u obzir konkretne uslove proizvodnog procesa za dati građevinski proizvod. Takođe, uključuje i tehničke detalje neophodne za primenu sistema ocenjivanja i verifikacije stalnosti performansi (AVCP).

Lista harmonizovanih evropskih standarda za proizvod nalazi se kao sastavni deo informacionog sistema notifikovanih i imenovanih organizacija novog pristupa – NANDO i javno je dostupna na linku.

Evropski dokument za ocenjivanje (EAD) je harmonizovana tehnička specifikacija pripremljena od strane EOTA u svrhu izdavanja ETA i koristi se u slučajevima kada proizvod nije ili nije u potpunosti pokriven harmonizovanim evropskom standardom. EAD doprinosi bezbednom ocenjivanju građevinskih proizvoda, omogućava proizvođačima da se usaglase sa evropskim zakonodavstvom, olakšava prihvatanje inovacija, istraživanja i tehnološkog razvoja, i promoviše mogućnost uspostavljanja međusobne zavisnosti proizvoda i održivosti.



Glavni put do harmonizovane tehničke specifikaciji je, za hEN, da bude pripremljen/izrađen i objavljen od strane CEN/CENELEC. Međutim, ako hEN ne može bude pripremljen/izrađen i propisan u razumnom vremenskom periodu, ili ako proizvod odstupa od predmeta i područja primene hEN, na osnovu evropskog dokumenta za ocenjivanje (EAD) može da se izda ETA. Odluka o tome, da li se izrađuje hEN ili ETA zavisi od inovativnosti proizvoda, odnosno broja proizvođača. Uglavnom se za inovativne proizvode izrađuje ETA, a kada je veliki broj proizvođača određenog proizvoda izrađuje se hEN.

Sistemi ocenjivanja i verifikacije stalnosti performansi građevinskih proizvoda

Proizvođač sačinjava DoP i utvrđuje tip proizvoda na osnovu ocenjivanja i verifikacije stalnosti performansi koje se sprovode u okviru sistema. Sistem ocenjivanja i verifikacije stalnosti performansi je skup postupaka koji se sprovode sa ciljem obezbeđivanja usaglašenosti GP sa DoP bitnih karakteristika koje su utvrđene u odgovarajućoj specifikaciji ili tehničkom propisu.

Prijavljena (notifikovana) tela za ocenjivanje i verifikaciju stalnosti performansi građevinskih proizvoda

Kako bi se obezbedio ujednačeni nivo rada tela koja će učestvovati u postupcima ocenjivanja i verifikacije stalnosti performansi, i pošto sva takva tela treba da obavljaju svoje funkcije na istom nivou i pod istim uslovima lojalne konkurencije, Uredbom su utvrđeni zahtevi za tela koja traže da budu notifikovana za svrhu ove Uredbe. Takođe, “harmonizacija” rada prijavljenih tela uvedena je u svrhu povećanja poverenja u CE označene proizvode. Raspoloživost adekvatnih informacija o takvim telima i njihovo praćenje je u obavezi država članica.

U pogledu skupa postupaka koje obavljaju prijavljena tela uključena u ocenjivanje i verifikaciju stalnosti performansi građevinskih proizvoda, mora se praviti razlika između (Prilog V, CPR, odnosno Delegirana uredba Komisije (EU) br. 568/2014 (OJ EU 157 od 27.5.2014)):

  • tela za sertifikaciju proizvoda: telo prijavljeno u skladu sa poglavljem VII Uredbe, za sertifikaciju stalnosti performansi
  • tela za sertifikaciju fabričke kontrole proizvodnje: telo prijavljeno u skladu sa poglavljem VII Uredbe, za sertifikaciju fabričke kontrole proizvodnje
  • laboratorija za ispitivanje: telo prijavljeno u skladu sa poglavljem VII Uredbe za merenje, istraživanje, ispitivanje, preračunavanje ili ocenjivanje performansi građevinskih proizvoda na drugi način

Deklaracija o performansama (DoP) u vezi sa bitnim karakteristikama GP

  • kada se sačinjava
  • ko je sačinjava

Za GP usaglašene sa zahtevima utvrđenim srpskom tehničkom specifikacijom i tehničkim propisom, proizvođač sačinjava DoP građevinskog proizvoda u vezi sa bitnim karakteristikama pre stavljanja GP na tržište

  • izuzeci od obaveze sačinjavanja DoP

a) GP proizveden pojedinačno ili po narudžbini i u neserijskoj proizvodnji od proizvođača koji je odgovoran i za bezbednu ugradnju u objekat, u skladu sa odgovarajućim posebnim propisima, 

b) GP proizveden na gradilištu radi ugradnje u objekat, u skladu sa odgovarajućim tehničkim propisima donetim na osnovu ove uredbe i za čiju proizvodnju odgovornost snosi odgovorni izvođač radova ili

c) GP proizveden na tradicionalni način, ili na način primeren očuvanju nasleđa ili u neindustrijskom procesu zbog revitalizacije objekata koji su zaštićeni kao kulturna dobra, proizvođač je odgovoraza proizvod i njegovu bezbednu ugradnju i GP pribavljen rušenjem objekta i pripremljen za ponovnu upotrebu

Opšti principi primene CE označavanja

  • kada se sačinjava
  • šta znači
  • kako se i gde može postaviti

a) stavlja se na GP za koje je proizvođač sačinio DoP

b) stavljanjem znaka CE, proizvođači naznačuju da preuzimaju odgovornost za usaglašenost tog GP sa deklarisanim performansama kao i usklađenost sa svim primenjivim zahtevima utvrđenim u Uredbi i u drugom relevantnom harmonizovanom zakonodavstvu Unije

c) Znak CE se stavlja na GP ili na etiketu pričvršćenu na njega tako da bude vidljiv, čitljiv i neizbrisiv. Kada to nije moguće ili garantovano opravdano zbog prirode samog proizvoda, on se stavlja na ambalažu ili na dokumentaciju koja prati proizvod.

  • znak CE

 

Dobitnici i gubitnici

U studiji izrađenoj 2007. godine na zahtev Generalnog direktorata za privredu i industriju pri Evropskoj komisiji, pod nazivom: STUDY TO EVALUATE THE INTERNAL MARKET AND COMPETITIVENESS EFFECTS OF COUNCIL DIRECTIVE 89/106/EEC (CONSTRUCTION PRODUCTS DIRECTIVE, CPD), Final Report, PRC B.V. Division Bouwcentrum International Bodegraven, Netherlands, 15 February 2007., koja je obuhvatila 12 studija slučaja, a svi se odnose na procenu efekata implementacije Direktive o građevinskim proizvodima na unutrašnje (interno) tržište i konkurentnost, između ostalog navedeni su mogući dobitnici i gubitnici kao posledica primene odredbi Direktive. U nastavku je prikazan deo Studije koji bi mogao biti interesantan za Srbiju na njenom putu prilagođavanja evropskom zakonodavstvu:

Studije slučaja su pokazale da će dobitnici usled CPD CE-označavanja biti:

  • Multinacionalne kompanije, ili veće kompanije već navikle na sertifikaciju od treće strane, za koje su troškovi tranzicije minimalne
  • Kompanije koje već trguju i na međunarodnom nivou, koje će imati smanjene troškove za odobrenja i sertifikaciju proizvoda
  • Sistem provajdera / sistem predstavništava (bolje pozicije u lancu snabdevanja)
  • Kompanije van evropskog ekonomskog prostora (EEA) (manje troškove za ulazak na EEA-tržište)
  • Arhitekte, projektanti i izvođači radova, zbog boljeg izbora proizvoda
  • Izvođači / instalateri u blizini granica (niže cene)
  • Proizvođači sa fabrikama nedaleko od granica
  • Velika TOU koja posluju na evropskom nivou

Gubitnici usled primene CPD CE-označavanja će biti:

  • Neki male kompanije i to:
    • mala preduzeća koja trguju lokalno bez prethodno sprovedene sertifikacije ili obeleženog proizvoda u skladu sa zahtevima
    • proizvođači, koji su imali „prikrivenu“ delatnost održavanja (popravke, servisiranja), kao što su na primer proizvođači prozora koji su radili na osnovu svoje reputacije i direktnih kontakata sa klijentima i kojima prethodno nije bilo potrebno učešće treće strane u smislu pružanja usluga sertifikacije, označavanja ili ocenjivanje usaglašenosti
    • manji proizvođači inovativnih proizvoda koji su suočeni sa visokim troškovima za nove proizvode
    • preduzeća bez prethodne sertifikacije proizvoda, bez adekvatne FPC i opreme za ispitivanje
    • veoma mala preduzeća koja proizvode u segmentu niskih cena, za koje troškovi CE-obeležavanja mogu biti cena njihovog izbacivanja sa tržišta
  • Preduzeća koja proizvode široki asortiman različitih tipova proizvoda, ili tipovi proizvoda po narudžbini, ili proizvode sa čestim projektnim izmenama zbog promene dobavljača materijala, ili oblika: oni su primorani na veoma skup ETA-put za mnoge proizvode
  • Inovativna preduzeća ili preduzeća na tržištima sa relativno brzim promenama tehnologija, kao što su pojedina preduzeća u sektoru geotekstilne industrije ili drugih novih materijala
  • Preduzeća koja snabdevaju tršišne segmente (markets niche) gde njihovi proizvodi odstupaju od zahteva harmonizovanih standarda
  • Neka TOU zbog smanjenja u broju ispitivanja ili sertifikaciona i kontrolna tela uključena u postupke dobijanja „oznaka kvaliteta“ zato što će nacionalne oznake kvaliteta delimično nestati
  • Proizvođači, posrednici, distributeri u zemljama sa visokim cenama u kojima cene mogu pasti